ISHYINGIRWA MU RWANDA RWO HAMBERE (IGICE CYA 4 N’ICYA 5 BYUZUYE)
IGICE CYA 4
INTANGIRIRO Y’UBUZIMA BW’URUGO NYUMA Y’UBUKWE

Mu Rwanda rwo hambere, ubukwe ntibwarangiraga ku munsi w’ibirori cyangwa uwo gutwara umugeni gusa. Ahubwo uwo munsi wabaga ari intangiriro y’urugendo rushya rw’ubuzima bw’abashakanye. Nyuma y’uko umukobwa ageze mu rugo rw’umugabo, yatangiraga kubaho nk’umugore wuzuye ufite inshingano nshya zo kubaka no guteza imbere urugo.
Kera urugo rwafatwaga nk’ishingiro ry’ubuzima bw’umuntu. Umuntu utarubatse ntiyahabwaga agaciro nk’ak’umuntu wari warashatse kuko babonaga ko ataragera ku rwego rwo kwiyobora no kwita ku bandi. Kubaka urugo rero byari icyubahiro ndetse n’inshingano ikomeye.
Umugeni mushya yageraga mu rugo rw’umugabo agahabwa ikaze n’ababyeyi, bene se n’abaturanyi. Bamwakiranaga urugwiro, bakamwereka aho azatura n’ibyo agomba kubahiriza muri urwo rugo. Hari n’igihe bamuganirizaga ku mateka y’umuryango agezemo kugira ngo amenye umuzi wawo n’indangagaciro ugenderaho.
Abagore bakuze bo mu muryango, cyane cyane nyirabukwe, bamwigishaga uburyo bwo kwakira abashyitsi, kubaha umugabo, kwita ku bana bazavuka ndetse no kubungabunga umutungo w’urugo. Bamubwiraga ko urugo rwiza rutubakwa n’ubwiza cyangwa amafaranga gusa, ahubwo rwubakwa n’umutima mwiza, kwihangana no kubahana.
Ku ruhande rw’umugabo, nawe yahabwaga inshingano zo kuba umutware w’urugo. Yasabwaga kurinda umuryango we, kuwushakira imibereho no kuwubera urugero rwiza. Umugabo wabaga umunebwe cyangwa utitaye ku rugo rwe yabonwaga nabi n’abaturage.
Mu buzima bwa buri munsi, umugabo n’umugore bafatanyaga imirimo itandukanye. Nubwo buri wese yabaga afite inshingano ze, bose bakoranaga kugira ngo urugo rutere imbere. Umugore yitaga cyane ku mirimo yo mu rugo, mu gihe umugabo yibandaga ku buhinzi, ubworozi cyangwa izindi nshingano zo gushakira umuryango imibereho.
Kera abantu benshi babaga batunzwe n’ubuhinzi n’ubworozi. Iyo umuryango wagiraga inka nyinshi, wabaga ufite icyubahiro mu baturage. Inka ntiyari itungo gusa, ahubwo yari ikimenyetso cy’ubutunzi, ubucuti n’imigisha.
Ikintu cy’ingenzi cyane ni uko urugo rutari urw’abashakanye bonyine. Iyo habagaho ikibazo hagati y’umugabo n’umugore, abakuru b’imiryango bombi barahuraga bakagikemura. Ntibyari byoroshye ko abantu batandukana kuko imiryango yose yabaga ishishikajwe no kubunga no kubafasha kongera kubana neza.
Iyo umugore cyangwa umugabo yagiraga ikibazo, ntiyagumanaga wenyine. Yabiganirizagaho ababyeyi cyangwa abakuru b’umuryango bakamugira inama. Ibi byatumaga amakimbirane menshi akemuka ataragera kure.
Kubera iyo mpamvu, ingo nyinshi zaramaraga imyaka myinshi zifitanye urukundo n’ubwubahane. Nubwo habagaho ibibazo nk’ahandi hose, umuco wo kuganira no gukemura amakimbirane wari ukomeye cyane.
IGICE CYA 5
UKO ABANA BAVUKAGA BAKARERERWA MU MURYANGO NYARWANDA WA KERA
Nyuma y’uko urugo rwubatswe rugakomera, ikintu cyakurikiragaho cyari ukwaguka kw’umuryango binyuze mu kubyara abana. Mu Rwanda rwo hambere, abana bafatwaga nk’umugisha ukomeye kandi nk’ikimenyetso cy’uko urugo rukomeje kubaho.
Iyo umugore yasamaga inda, umuryango warabyishimiraga cyane. Ababyeyi b’umugabo n’abo ku ruhande rw’umugore bose batangiraga gutegura uko bazakira uwo mwana mushya. Basabaga Imana n’abakurambere ko uwo mwana yazavuka ari muzima kandi akazagira ubuzima bwiza.
Umunsi umwana yavukaga wabaga umunsi w’ibyishimo byinshi. Abaturanyi n’abavandimwe bazaga kureba umubyeyi n’umwana. Bamuzaniraga amata, ibishyimbo, ibitoki cyangwa izindi mpano zo kumufasha.
Kera bavugaga ko “umwana atarerwa n’ababyeyi be gusa, ahubwo arerwa n’umuryango wose.” Ibi byasobanuraga ko buri muntu mukuru yagiraga uruhare mu burere bw’abana.
Abana batozwaga ikinyabupfura bakiri bato. Bigishwaga gusuhuza, kubaha abakuru, gufasha abashyitsi no gukunda umurimo. Iyo umwana yabonaga umuntu mukuru, yagombaga kumusuhuza no kumwubaha.
Mu mugoroba, nyuma y’imirimo yo ku manywa, abantu bateraniraga ku ziko. Aho ni ho abana bumviraga imigani, amateka n’ibitekerezo by’abakuru. Ibi byabafashaga kumenya amateka y’igihugu no gukura bafite ubwenge n’uburere bwiza.
Sogokuru na nyirakuru bagiraga uruhare rukomeye mu kurera abana. Bababwiraga inkuru z’intwari zo hambere, bakabigisha ubutwari, ukuri no gukunda igihugu.
Abahungu batozwaga imirimo nk’ubuhinzi, ubworozi, kubaka no kuragira amatungo. Bigishwaga uko bazaba abagabo bashoboye kurera imiryango yabo mu gihe kizaza.
Abakobwa bo bigishwaga imirimo yo mu rugo n’uburyo bwo kwakira abantu. Bigishwaga kandi kugira umutima mwiza, gukorana n’abandi no kubungabunga urugo.
Nubwo buri mwana yabaga afite imirimo ye, ntibyari uguhatirwa cyangwa kubakoresha nabi. Intego yari ukubatoza inshingano no kubafasha gukura bazi ko ubuzima busaba gukora.
Iyo umwana yakoraga amakosa, yarakosorwaga ariko hagamijwe kumwigisha. Abakuru bamwerekaga impamvu ikintu yakoze kitari cyiza kugira ngo atazongera kugisubira.
Abana kandi batozwaga gukunda igihugu cyabo. Bigishwaga amateka y’abami, intwari n’umuco nyarwanda. Byabafashaga gukura bafite ishema ryo kuba Abanyarwanda.
Iyo umwana yakuraga akagira imyitwarire myiza, umuryango waramwishimiraga. Yafatwaga nk’ishema ry’ababyeyi be n’iry’umuryango muri rusange. Ariko iyo yabaga umunebwe cyangwa afite imyitwarire mibi, byafatwaga nk’ikimwaro ku muryango wose.
Mu by’ukuri, imwe mu mpamvu umuryango nyarwanda wa kera wari ukomeye ni uko uburere bw’abana bwari inshingano ya buri wese. Umwana yakuraga azi kubaha abandi, gukunda umurimo, kuvugisha ukuri no kubana neza n’abaturanyi.
Umusozo
Iyo turebye uko ubuzima bw’urugo n’uburere bw’abana byari bimeze mu Rwanda rwo hambere, dusanga hari amasomo menshi twakwigiraho no muri iki gihe. Urukundo, kubahana, kuganira, gukunda umurimo no gufatanya ni byo byatumaga ingo zikomera kandi abana bagakura bafite indangagaciro nziza.
Mu Gice cya 6 tuzaganira ku buryo amakimbirane yakemurwaga mu ngo nyarwanda zo hambere n’uruhare rw’abakuru b’imiryango mu kubungabunga amahoro n’ubumwe.